ابتکار عمل (قسمت اول)

یکی از رازهای مهم و از اصلی ترین نکاتی که در آموزش بازی شطرنج باید در نظر گرفته شود درک صحیح وضعیّت از لحاظ ابتکار عمل است و آن عبارت است از اینکه یک طرف با انجام حرکت خود تهدید به وجود آورده و طرف مقابل مجبور به رفع آن گردد و دوباره در حرکت بعدی تهدید بعدی را ایجاد و طرف مقابل را به رفع آن تهدید مجبور کند و کار به همین شکل ادامه پیدا کند، یعنی ایجاد سلسله حرکاتی که هر حرکت آن تهدیدی را به همراه داشته باشد و حریف را به عکس العمل در برابر آن تهدید وادار کند. این کار باعث میشود که حریف از نقشه های خود غافل شده و آرایش و هماهنگی مهره هایش را نیز از دست بدهد.

در شطرنج امروز یک بازیکن وقتی بتواند این مسئله را درک کند، به خوبی میتواند از وضعیت خود بهره برداری کند. در موقعیت دفاعی تنها راه مقابله با ابتکار عمل، ایجاد یک بازی متقابل است که معمولاً بازی متقابل یا ضد حمله با دادن قربانی در وضعیتی مناسب به وجود می آید.

ابتکار عمل یا به عبارتی داشتن تمپو در دست، حاصل از سوژه های مختلف است که در اینجا چند نمونه از آن را ذکر می کنم:

ابتکار عمل منتج از مرکز پیاده ای با پیاده های متحرک

سفید: هرندی — سیاه: تری شاو   فیلیپین 1977

 

 

1. e4 e5 2 Nf3 Nc6 3. Bb5 a6 4. Ba4 Nf6 5. 0-0 Be7 6. Re1 b5 

7. Bb3 d6 8. c3 0-0 9. d4

در این لحظه بهترین حرکت سیاه در حرکت نهم Bg4… می باشد که فشار بر خانه d4 را افزایش می دهد و سفید را وادار به دفاع از پیادۀ d4 و یا تعویض پیادۀ d4 با e5 و یا حرکت d4-d5 می نماید. در اینجا با اینکه سیاه بازیکنی در حد استاد است(ریتینگ 2350) ناخودآگاه یک اشتباه تئوریک میکند و دو حرکت را پس و پیش انجام می دهد، یعنی به جای اینکه ابتدا Bg4 و بعد از آن در جواب Be3 سفید حرکت e5xd4 را انجام دهد، ابتدا e5xd4 و سپس Bg4 را انجام می دهد.

9… exd4? 10. cxd4 Bg4 11. Ne3!

به این ترتیب سفید صاحب یک مرکز پیاده ای متحرک قوی می کردد و از تعویض فیل با اسب f3 نیز نگرانی ندارد، زیرا پس از gxf3 ، سفید به علت داشتن مرکز قوی و دو فیل و ستون g حملۀ خوبی در جناح شاه پیدا می کند.

11… Na5 12. Bc2 c5 

Position-8

سفید: خسرو هرندی — سیاه: تری شاو

1977 فیلیپین

13. e5!

سفید با بدست آوردن اولین تمپو از این لحظه ابتکار عمل را در دست می گیرد. به حرکات سفید دقت کنید.

13… Nd7

ادامۀ تعویض پیاده ای در مرکز و سپس تعویض وزیر منجر به احاطۀ کامل سوارهای سفید بر مرکز و برتری کامل او می گردد.

14. Qd3 (دومین تمپو) g6 15. Bh6 (سومین تمپو) Re8 16. exd6 Bxd6 17. Rxe8+ Qxe8 18. Re1 Qd8 19. dxc5 Bxc5 (اجباری)  

اگر سیاه در حرکت 19 به جای Bxc5… حرکت Nxc5… را انجام می داد سفید با حرکت Qd4 یک سوار (فیل g4) را می گرفت.

20. Nd5

حالا اسب در مرکز مستقر گردید و تهدیدهای زیادی از جمله b2-b4 را به وجود آورده است.

20… Nc4

20… Nf6 21. Nxf6+ Qxf6 22. Qe4

21. Qc3 f6

21… Bf8 22. Bxf8   +-

22. h3 Bxf3 23. Qxf3

ابتکار عمل سفید از حرکت 13 تا حرکت 23 باعث شد که سفید وضعیت برنده ای پیدا کند و همچنین سیاه در تنگی وقت قرار گرفته که این خود باعث اشتباهی دیگر می شود.

23… f5? 24. Bxf5 Bd4 25. Bxd7      1 – 0

و در اینجا سیاه تسلیم می شود.

ابتکار عمل به دلیل قرار داشتن شاه در قلعه و شاه حریف که در مرکز مانده است

این سوژه حرکات تئوریک بسیاری از شروع بازیها را به وجود آورده است، مثلاً در دفاع هندی شاه که شاه سیاه با چهار حرکت Bg7, g6, Nf6 و 0-0 موفق می شود قلعه برود و شروع به حمله به مرکز سفید می نماید. یا در دفاع نیمزوهندی سیاه با حرکات Bb4, e6, Nf6 و 0-0 خیلی سریع به قلعه می رود و حرکات بعدی سیاه حمله به مرکز سفید با هدف شکافتن مرکز می باشد.

سفید هاس — سیاه هرندی   نتانیا 1977

1. d4 Nf6 2. c4 e6 3. Nf3 b6 4. a3

این حرکت مورد علاقۀ قهرمان فقید جهان، تیگران پطروسیان بود. در آن زمان تمام ایده های ان حرکت برای همه بازیکنان روشن نبود، به هر حال ایدۀ a3 جلوگیری از حرکت Bb4 سیاه و برای انجام حرکت d5 توسط سفید و گرفتن فضای بیشتر در مرکز است.

4… be7 5. Nc3 Bb7

در این لحظه و در حرکت 5 سیاه می باید حرکت d5… را انجام می داد که از انجام حرکت d5 سفید در حرکت بعدی جلوگیری کند که امروزه به صورت یک تئوری پیش پا افتاده درآمده است.

6. d5 0-0 7. g3? 

در نوبت هفتم حرکت صحیح سفید e4 می باشد که به سفید برتری فضا در مرکز می دهد.

7… exd5 8. cxd5

Position-9

سفید: هاس — سیاه: هرندی

نتانیا 1977

 در اینجا و در حرکت هشتم سفید، حرکت Nxd5 بهتر بود. در این لحظه سیاه با انجام یک حرکت قوی ابتکار عمل را در دست می گیرد.

8… b5! (b4 با تهدید)

اگر سفید پیاده b5 را بگیرد پیادۀ مرکزی d5 را از دست می دهد، حالا خوب به حرکات سیاه دقت کنید، هر حرکت تهدیدی را به وجود می آورد و سفید را وادار به دفاع آن تهدید می نماید و به همین دلیل سفید از حرکات گسترشی bg2 و 0-0 غافل می شود.

9. Qb3

9. b4 a5

9… b4! 10. axb4 Na6

اگر سیاه پیاده b4 را بگیرد، موفق شده برتری در شروع بازی داشته باشد.

11. Ra4

11. b5 Nb4 12. e4 Nxe4 13. Nxe4 Bxd5

11… c5 dxc6 ep

12. b5 Nb4 13. e4 Nxe4!

12. dxc6 13. Qc4

سفید سعی در به دست آوردن ابتکار عمل دارد.

13… Nd5! 14. Nxd5

14. Rxa6 Nxb4

14… cxd5 15. Qb5 Qc8 16 Kd1

16. Bd2 Qc2

16… d4 (d3 با طرح) 

17. Bh3 Bc6 18.Bxc8 Bxb5 19. Rxa6 Rfxc8 20 Ra5 Bc6 21. Bd2 d3 22. Rg1 dxe2+ 23 Kxe2 Re8 24. Re1 Bxb4+ 25. Re5 Bxf3+ 26. Kxf3 Rxe5  0 – 1

و در اینجا سفید واگذار میکند.

ابتکار عمل به دلیل پیادۀ رونده و ضعف عرض هشتم

Position-10

استاد خسرو هرندی – استاد بزرگ تیپ سای

قطر 1990  حرکت 28 – نوبت سفید

28. Qd1!

حرکت کلیدی ترکیب بعدی سفید حمله به رخ b3 و فشار روی d6 است.

28… Rfb8 29. a5 Ne8 30. a6 Qa7 31. Bd4!! Qa8

31… Qxd4 32. Qxd4 exd4 33. a7 Ra8 34. Rxe8+

31… exd4 32.Qxb3!

32. a7 R8b7 33. Bxe5! dxe5 34. Rxe5 (Rxe8 با تهدید)

34… Nf6

34… Nc7 35. Re7 Rxb2 36. Qf3 

35. Rc5! (Qc1 با طرح)

35… Rxb2 36. Qc1 Rb1 37.Rxb1 Rxb1 38. Qxb1 Qxa7 39. Rc8+ Ng8 40. Qe4

با طرح Rxg8+ و Qe8 مات.

40… Qa1+ 41. Kh2 g6 42. Qe8 Qg7 43. Rc7 1- 0

و سیاه واگذار می کند.

اگر دقت کرده باشید، سفید از حرکت بیست و هشتم ابتکار عمل را با داشتن تمپو در دست خود حفظ کرد و توانست با استفاده از پیادۀ رونده و ضعف عرض هشتم سیاه بازی را خیلی زیبا به اتمام برساند.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

میخواهید به بحث بپیوندید؟
احساس رایگان برای کمک!

دیدگاهتان را بنویسید